پشت پرده ویدیوی جنجالی سارا شهبازی | رسوایی یک پروژه یا بازی رسانهای؟
رویداد۲۴| در روزهایی که فضای مجازی زیر فشار خبرهای تأییدنشده و روایتهای تند سیاسی قرار گرفته، دو ویدیو از دختری جوانی به نام «مهدیسا شهبازی» در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود؛ ویدیوهایی که او در آنها با لحنی گلایهآمیز اعلام میکند خبر کشته شدنش در جریان اعتراضات و ناآرامیهای اخیر صحت ندارد.
فردی که ظاهرا مهدیسا شهبازی نام دارد، در این ویدیوها به خبری اشاره میکند که با ادبیاتی بسیار تکاندهنده منتشر شده؛ خبری که منتشر شده این است: «سارا شهبازی که در تاریخ ۱۸ دی بازداشت شد و جنازه او را با علائم کبودی در ناحیه باسن و تناسلیاش به همراه پارگی شدید واژن و مقعد به خانوادهاش دادند.»
این خبر اگر صحت داشت از یک پرونده سنگین امنیتی و قضایی حکایت میکرد؛ اما اکنون فردی که گفته میشود قربانی ماجرا بوده، مقابل دوربین آمده و خبر را بهطور کامل تکذیب کرده است. مهدیسا شهبازی میگوید نه نامش «سارا» است، نه بازداشت شده و نه اساساً اتفاقاتی که در خبر به آن اشاره شده، برای او رخ داده است. شهبازی با تأکید بر اینکه انتشار این خبر زندگی او و خانوادهاش را تحت فشار قرار داده، از مخاطبان میخواهد آن را بازنشر نکنند.
خبر در شبکههای اجتماعی در قالب دوگانه سیاسی فعلی دست به دست شد. بخشی از کاربران شبکههای اجتماعی، آن را «رسوایی پروژه کشتهسازی» خواندند و تلاش کردند از آن برای زیر سؤال بردن کلیت روایتهای مربوط به کشتهشدگان استفاده کنند. برخی رسانهها از جمله خبرگزاری دانشجو، ارگان اطلاع رسانی وابسته به بسیج دانشجویی روی موج خبر سوار شدند.
با این حال، در دل این پرونده نکات مبهم و قابل تأملی وجود دارد که اجازه نمیدهد ماجرا صرفاً در قالب یک «تکذیبیه ساده» یا «افشاگری بزرگ» خلاصه شود.
یکی از نخستین ابهامات، نبودن نام «سارا شهبازی» در منابعی است که به عنوان بانک اطلاعاتی کشتهشدگان از سوی رسانههای معاند جمهوری اسلامی معرفی میشوند. با یک جستوجوی ساده در «نقشه ثبت حقیقت» (سامانهای که شبکه ایران اینترنشنال برای ثبت اسامی کشتهشدگان راهاندازی کرده) مشخص میشود نام «سارا شهبازی»، «مهدیسا شهبازی» و یا حتی فرد دیگری با نام خانوادگی شهبازی در این فهرست ثبت نشده است. این نکته، پرسش مهمی را ایجاد میکند: اگر این خبر فراگیر بوده، چرا در منابع رسانههای فارسی زبان خارج از کشور که در روزهای اخیر آمار کشتههای اعتراضات دی ماه را تا ثریا بالا برده اند، اثری از آن نیست؟
در اینستاگرام نیز وضعیت مشابهی دیده میشود. بررسیها نشان میدهد کمتر از ۱۰۰ پست با هشتگ «سارا شهبازی» وجود دارد که بخش عمده آن، بازنشر ویدیوهای تکذیبیه است. یعنی برخلاف گزارشهای مرتبط با وایرال شدن گسترده خبر کشته شدن سارا شهبازی، ردپای آن در پلتفرمهای عمومی چندان پررنگ نیست.
در توییتر (ایکس)، اما برخی کاربران، خبر اولیه را منتشر کردهاند؛ منتها انتشار خبر مربوط به روز گذشته است. نکته عجیب، فاصله زمانی کوتاه میان انتشار خبر، بازتاب آن و سپس انتشار ویدیوهای پیدرپی تکذیبیه های شهبازی است.
در چنین پروندههایی، مسئله فقط تکذیب یا تأیید نیست؛ مسئله اصلی، سازوکار تولید خبر و شکلگیری موج است. خبر اولیه از کجا آمد؟ چه کسانی آن را منتشر کردند؟ چرا با وجود حساسیت بالا، ردپای آن در نقاط دیگر دیده نمیشود؟ و چرا در زمانی کوتاه، تکذیبیه خبر تا بسامد قابل توجهی می گیرد؟
رویداد۲۴ درباره اصل امکان راستیآزمایی مستقل صحت خبر را ندارد. اما یک نکته روشن است: در فضای ملتهب سیاسی و رسانهای، شایعاتی از این جنس میتوانند هم به عنوان ابزار جنگ روانی عمل کنند و هم بهانهای برای بیاعتبار کردن روایتهای واقعی باشد.
در پایان، فارغ از هرگونه داوری سیاسی، رویداد۲۴ از زنده بودن این دختر جوان و از اینکه زندگی او همچنان موضوع توجه افکار عمومی و رسانههای رسمی قرار گرفته، خرسند است. آنچه، اما نباید فراموش شود این است که انسانها نباید قربانی بازیهای خبری، عملیات روانی یا رقابتهای جناحی شوند؛ چه در قالب خبرسازی و چه در قالب تکذیبسازی.
